مقدمه
آیا تصور میكنید كه مهندسی شیمی؛ یعنی حفظ فرمولهای ریز و درشت و كار در آزمایشگاههای شیمی؟ آیا فكر میكنید كه دانشجویان این رشته باید شیفته علم شیمی باشند؟ اصلاً هیچ فكر كردهاید كه چرا فقط داوطلبان گروه ریاضی و فنی میتوانند وارد این رشته شوند؟ آیا میدانید كه مهندسی شیمی زائیده ضرورت و نیاز صنعت مكانیك، الكترونیك و عمران است؟ برای مثال به مرور زمان صنعت به مهندس مكانیكی احتیاج پیدا كرد كه از تحولات و فرآیندهای شیمیایی اطلاع داشته باشد و بتواند دستگاههایی را طراحی كند كه در آنها فرآیندهای شیمیایی اتفاق میافتد.در نتیجه شروع به تربیت مهندسین مكانیكی كرد كه بیش از معمول تحصیل كردگان این رشته از علم شیمی مطلع باشند. و این دسته از متخصصان، همان مهندسین شیمی هستند.این رشته با 9 گرایش صنایع غذایی، صنایع شیمیایی معدنی، صنایع گاز، صنایع پتروشیمی، صنایع پلیمر، صنایع پالایش، طراحی فرآیندهای صنایع نفت، بهرهبرداری از منابع نفت و شیمیایی سلولزی؛ یكی از رشتههای گسترده دانشگاهی است. البته در دوره كارشناسی هر یك از گرایشهای فوق، تنها 12 یا 13 واحد تخصصی دارند و بیشتر واحدهایشان مشترك است. گرایش صنایع شیمیایی معدنی اكتشاف و استخراج مواد معدنی به رشته معدن باز میگردد، اما فرآوردههای مواد معدنی در حیطه مهندسی شیمی گرایش شیمیایی معدنی قرار دارد. هر كارخانه تولید مواد غیرآلی مثل سیمان، گچ، شیشه نسوز و دیرگداز دارای یك فرآیند است؛ یعنی از زمانی كه مواد اولیه وارد كارخانه میشود تا زمانی كه محصول خارج میگردد، فرآیندی روی آن انجام میگیرد كه طراحی این فرآیند برعهده مهندس شیمی صنایع شیمیایی معدنی است. همچنین تولید هر ماده معدنی مثل كودهای شیمیایی معدنی، حشرهكشها، نمكها، رنگهای معدنی و حتی لعاب روی كاشیها در حیطه كار مهندس شیمی این گرایش قرار دارد.
تعریف و شرح
برای مهندسی شیمی به عنوان یكی از رشته های فنی كاربردی ، كه امروزه گسترش فراوانی پیدا كرده است، از سوی ارگانهای گوناگون تعاریف مختلفی ارائه شده كه در زیر به بعضی از آنها اشاره می شود.
انجمن مهندسین شیمی آمریكا مهندسی شیمی را به صورت زیر تعریف كرده است: «مهندسی شیمی عبارتست از كاربرد اصول علوم فیزیكی همراه با مبانی اقتصادی و روابط انسانی در زمینه هایی كه مستقیماّ به فرآیندها و دستگاههای لازمه مربوط می باشند و در آنها ماده به منظور تغییر در حالت، تركیب یا مقدار انرژی تحت عمل قرار داده شود.»
همچنین تعریف ستاد انقلاب فرهنگی ایران از مهندسی شیمی به صورت زیر می باشد:
«فن كاربرد علوم پایه در جهت پیاده نمودن فرآیندهای شیمیایی و فیزیكی در مقیاس صنعتی .»
بنابراین و با توجه به تعاریف فوق ، مهندسی شیمی را می توان تلفیقی از علوم گوناگون مانند ریاضی، شیمی و فیزیك دانست كه با در نظر گرفتن فاكتورهای اقتصادی، تولید صنعتی یك فرآورده از طریق فرآیند های شیمیایی و فیزیكی در مقیاس زیاد را طراحی و رهبری می كند.
با نگاهی دقیق تر می توان ویژگی ها و تواناییهای موجود در مهندسی شیمی را به طور خلاصه به صورت زیر دسته بندی كرد:
-شناخت و بررسی فرآیندهای فیزیكی و شیمیایی متوالی در مسیر تولید.
-طراحی سیستمها و دستگاههای مورد نیاز در این مسیر.
-بهینه كردن سیستم از نظر اقتصادی و كیفیت فرآورده ها و ..
به نظر می آید كه با توانایی های بالا، مهندسی شیمی می تواند كاربردهای فراوانی در عرصه های صنعتی و در زمینه های گوناگون داشته باشد. و حقیقت نیز چنین بوده و مهندسی شیمی كاربردهای بسیار زیادی در موارد مختلف دارد.
گرایشها و کاربردهایشان
گرایش صنایع پتروشیمی :
وظیفه مهندسی پتروشیمی، طراحی دستگاهها و فرآیند تولید مواد مختلف از جمله كودهای شیمیایی، شویندهها، فرآوردههای پلیمری (مواد اولیه پلاستیكها، لاستیكها و الیاف مصنوعی) و مواد شیمیایی (اسیدها، حلالها) از نفت و برشهای نفتی است. دروس تخصصی دانشجویان این رشته بیشتر در مورد كاتالیزورهای صنعتی است كه در رآكتورها به كار میرود.
دروس تخصصی گرایش صنایع پتروشیمی :
فرآیندهای پتروشیمی، مقدمات و پالایش، مبانی و تكنولوژی پلیمر
گرایش صنایع گاز :
عمق چاهی كه برای استخراج گاز زده میشود، قطر لولهای كه گاز را از چاه به پالایشگاه یا از پالایشگاه به شبكههای شهری منتقل میكند، نحوه انتقال گاز از چاه به پالایشگاه، نحوه گرفتن گازCO2 از این ماده (برای جلوگیری از خورده شدن لولهها)، نحوه شیرین كردن گاز ترش ( گاز اولیهای كه از چاه استخراج میشود و قابل مصارف شهری و ... نیست) همه در حیطه فعالیت یك مهندس شیمی گرایش گاز قرار دارد.
دروس تخصصی گرایش صنایع گاز :
انتقال و توزیع گاز، فرآیند گاز، مهندسی احتراق
گرایش صنایع پلیمر:
این گرایش تا سال 1362 یكی از گرایشهای مهندسی شیمی بود، اما در حال حاضر به عنوان یك رشته مستقل با دو گرایش صنایع پلیمری و تكنولوژی و علوم رنگ در دانشگاهها و مراكز آموزش عالی ارائه میشود. البته هنوز در تعداد محدودی از دانشگاههای كشور، مهندسی پلیمر یكی از گرایشهای مهندسی شیمی است و دانشجویان این گرایش نهایتاً در یكی از زمینههای پلیمر مثل فرایند شكلدهی پلیمر یا طراحی واحدهای صنعتی تولید پلیمر تبحر پیدا میكنند.
گرایش شیمیایی سلولزی :
یك مهندس شیمی گرایش شیمیایی سلولزی در زمینه تبدیل چوب به كاغذ تخصص دارد. به همین دلیل نیز محل تحصیل دانشجویان این رشته در دانشكده فنی پردیس 3 واقع در استان گیلان ـ رضوانشهر (چوكا) میباشد. قسمت عمده چوب از سلولز تشكیل شده است. همچنین ضایعات كشاورزی مثل پوست برنج، سبوس برنج و ضایعات برگ درختان دارای مقادیر قابل توجهی سلولز است كه این ضایعات در بسیاری از نقاط به عنوان یك عنصر مزاحم سوزانده شده و باعث آلودگی محیط زیست میشود. اما امروزه در كشورهای دیگر از همین ضایعات برای تولید یك نوع سوخت به نام "اتانول" كه در تركیب با بنزین، سوخت بسیار خوبی است؛ استفاده میشود. و در این فرآیند مهندسین شیمیایی سلولزی نقش بسیار مهمی را برعهده دارند.
گرایش صنایع غذایی :
یكی از كاربردهای مهندسی شیمی در تولید مواد غذایی و بخشهای صنایع غذایی مانند میكروبیولوژی غذا، شیمی غذا و كنترل كیفی صنایع غذایی است. برای مثال در سوپرماركتها و فروشگاهها، مواد غذایی بیشتر به حالت كنسرو وجود دارد كه تهیه این كنسروها با حفظ اصول ایمنی و بهداشتی نیاز به یكسری محاسبات دارد كه این محاسبات توسط یك مهندس شیمی صنایع غذایی انجام میگیرد. همچنین طراحی دستگاههایی كه فرآیند خشك كردن را انجام میدهند مثل غذاهای بچه كه به صورت پودر تهیه میشود و طراحی دستگاههای استریلیزه، پاستوریزه و منجمدكننده برعهده متخصصین همین رشته است.
دروس تخصصی گرایش صنایع غذایی :
میكروبیولوژی عمومی، شیمی مواد غذایی، میكروبیولوژی مواد غذایی، صنایع غذایی، بیوشیمی مواد غذایی، تغذیه وبهداشت
گرایش پالایش :
گرایش پالایش به طراحی پالایشگاهها باز میگردد. یعنی دانشجوی این گرایش، شیوه طراحی دستگاههایی مثل برجهای تقطیر، دستگاههای جداكننده مایعات از مایعات و گازها از مایعات را میآموزد؛ دستگاههایی كه مشتقات ئیدروكربنی مثل بنزین و گازوئیل و مواد سنگینتر مثل قیر و شویندهها را از نفت خام جدا ساخته و به دست میآورد.
دروس تخصصی گرایش پالایش :
مهندسی احتراق، مهندسی پالایش، فرآیندهای پالایش
گرایش بهرهبرداری از منابع نفت :
مهندس بهرهبرداری از منابع نفت مهندسی است كه راهها و روشهای بهرهبرداری بهینه از مخازن نفت را ارائه میدهد. در واقع یك مهندس بهرهبرداری از نفت با توجه به نوع مخزن نفت تعیین میكند كه به یاری كدام یك از روشهای موجود؛ تزریق گاز، تزریق آب، تزریق مواد پلیمری یا ازدیاد حرارت میتوان نفت را راحتتر و مقرون به صرفهتر بهرهبرداری كرد. امروزه اكثر مخازن نفت كشور ما دچار افت فشار شدهاند. به همین دلیل نفت به صورت طبیعی به سطح زمین نمیرسد و در نتیجه حضور مهندسین بهرهبرداری از منابع نفت، یك ضرورت اجتنابناپذیر است.
دروس تخصصی گرایش بهرهبرداری از منابع نفت :
مهندسی مخازن هیدروكربوری، ازدیاد برداشت، حفاری و تولید، شبیهسازی مخازن نفتی، خواص ترمودینامیكی سیالات نفتی.
گرایش طراحی فرآیندهای صنایع نفت:
فرآیند یعنی عملكرد یا روش و طریقی كه بتوان به یاری آن مادهای را از حالتی به حالت دیگر تغییر شكل داد و منظور از مهندس طراحی فرآیندهای صنایع نفت یعنی فردی كه روش این تغییر و تحول را طراحی كند. چون برای تبدیل یك ماده از حالت اولیه به حالتی خاص لازم است كه دستگاههایی طراحی شده و محاسباتی انجام بگیرد تا بتوان به نتیجه مطلوب دست یافت. طراحی صنایعی كه بطور مستقیم یا غیر مستقیم وابسته به نفت خام یا فرآوردههای پالایشگاه یا صنایع پتروشیمی است به مهندس شیمی گرایش طراحی فرآیندها مربوط میشود. یك مهندس شیمی گرایش طراحی فرآیندهای صنایع نفت، واكنشهای خاصی را از شیمیستها میگیرد و با توجه به شرایط محیطی، اقتصادی و ... بهترین روش تولید مواد شیمیایی و خالصسازی آنها را پیدا كرده و پیاده میكند.
دروس تخصصی گرایش طراحی فرآیندهای نفت :
فرآیندهای پالایش نفت و گاز، طراحی برج و مبدل، تعیین مشخصات دستگاهها، سیستمهای اندازهگیری.
مهندسی شیمی در ایران
تاریخچه مهندسی شیمی در ایران به تأسیس مدرسه صنعتی ایران و آلمان برمیگردد که پس از جنگ جهانی یکم به عنوان غرامت جنگی به ایران واگذار گردید. در این مدرسه عالی در هر رشتهمهندسی شیمی، برق و ماشین حدود بیست نفر دانشجو پذیرفته میشد. گرچه پس از گذراندن دورهای دو ساله دانش آموختگان آن مهندس شیمی نامیده میشدند اما برنامه درسی آنها بیشتر دروس مربوط به رشته شیمی با تأکید بر شیمی تجزیه و آزمایشگاه بود. شش سال بعد یعنی در سال1313که دانشگاه تهران بنیاد شد و رشته مهندسی شیمی بخشی از دانشکده فنی را به خود اختصاص داد.
رقابتهای ناسالم میان دانش آموختگان این دو واحد آموزشی سرانجام منجر به منحل شدن مدرسه عالی صنعتی که در آن زمان «هنرسرای عالی» نامیده میشد گردید. مدتی بعد دانشگاه صنعتی پلی تکنیک تأسیس شد (سال 1336) و برای دوره چهار ساله مهندسی شیمی نیز دانشجو پذیرفت. نگاهی به برنامه درسی دانشکده فنی دانشگاه تهران و پلی تکنیک در سالهای دهه چهل خورشیدی نشان میدهد که برنامه درسی مهندسی شیمی در این زمان هنوز با برنامه واقعی مهندسی شیمی تفاوت چشمگیری داشت. از درسهایی مانند انتقال حرارت، انتقال جرم و طرح راکتور خبری نبود و تنها تعداد کمی از درسهایی که میتوان آنها را ویژه مهندس شیمی دانست مانند: تقطیر، جذب و ترمودینامیک تدریس میشد. پس از این دو دانشگاه، دانشگاه شیراز و سپس در سال 1344دانشگاه صنعتی آریامهر سابق (صنعتی شریف فعلی) با برنامهای که تفاوت محسوسی با برنامه درسی امروز مهندسی شیمی نداشت پا به عرصه وجود گذاشتند. در سالهای بعد ضمن گسترش دورههای کارشناسی، دورههای کارشناسی ارشد و در بعضی دانشگاهها دوره دکتری نیز گشایش یافتند. لازم به یادآوری است که در طی این سالیان دانشکده نفت آبادان نیز با افت و خیزهای زیاد فعالیت کرده و در برخی از سالهای فعالیت خود، در رشته مهندسی شیمی نیز دانشجو پذیرفت. تعداد دانش آموختگان مهندسی شیمی در ایران تا سال 1370حدود هشت هزار نفر برآورد میشود. تعداد پذیرفتهشدگان در رشته مهندسی شیمی در سال 1372-1371 در حدود هزار نفر و از آن به بعد نیز تقریباً در هر سال همین حدود بوده است.
1- جایگاه:
شیمی در گروه ریاضی و تجربی یک درس اختصاصی محسوب میشود و 3 برابر دروس عمومی ضریب دارد. اما با توجه به اولویتهای انتخاب رشته و اینکه رشتهی مربوط به آن اولویت در چه زیرگروهی باشد، ضریب آن نسبت به دیگر دروس اختصاصی تغییر خواهد کرد.
در گروه تجربی پس از درس زیستشناسی، شیمی دومین درسی است که موردتوجه داوطلبان واقع میشود و زمان مطالعه را به آن اختصاص میدهند. همین امر باعث میشود با وجود یکسانبودن کتاب درسی و تعداد واحدهای درسی در گروه ریاضی و تجربی، معمولاً سطح نمرات شیمی دانشآموزان تجربی از ریاضی بالاتر و در کنکور نیز درصد بالاتری را کسب کنند.
در گروه ریاضی جایگاه درس شیمی پس از ریاضی و فیزیک است و ساعات مطالعهی آن کمتر از درسهای ریاضی و فیزیک میباشد. چون قسمت زیادی از مطالب درس شیمی حفظی است. برخی از دانشآموزان رشتهی ریاضی اقبال کمتری به آن نشان میدهند و حتی زمان کمتری از برخی دروس عمومی برای شیمی میگذارند. در مقابل دانشآموزانی که برای درس شیمی وقت مناسبی میگذارند، نسبت به دیگر دانشآموزان رشتهی ریاضی از یک جهش قابلتوجه در رتبه و تراز کلی برخوردار میشوند. با توجه به نزدیکبودن رقابت میان قسمت عمدهی شرکتکنندگان در دروس ریاضی و فیزیک، شیمی درس تعیینکننده میشود و باعث جهش رتبهی آنها میشود.
2- محتوای کلی:
قسمت عمدهی درس شیمی و محتوای آن در مقایسه با دروس دیگر ساده و قابلفهم است و بهدلیل ارتباط مستقیم آن با زندگی روزمرهی دانشآموزان بهنحوی با آن ارتباط برقرار میکنند و مطالعه و وقتگذاشتن در این درس، بهسرعت نتیجه میدهد و باعث رشد سریع درصد و نتایج آزمونها میشود و چون یک درس اختصاصی است، رشد آن باعث کسب رتبهی مناسبتر و تراز بالاتری شده و موجب تقویت روحیهی دانشآموزان خواهد شد.
3- منابع آزمون:
کتاب شیمی سال دوم با 5 بخش، کتاب شیمی سال سوم با 3 بخش و کتاب پیشدانشگاهی با 4 بخش منابع طرح سؤال شیمی در آزمون سراسری و آزاد هستند. از نظر تعداد سؤالهای مطرح شده، این سه کتاب تقریباً اهمیت یکسانی دارند. هم در کنکور 87 و هم در کنکور 88، 11 سؤال از سال دوم، 12 سؤال از سال سوم و 12 سؤال از کتاب پیشدانشگاهی طرح شده است.
از نظر محتوای علمی و سختی مباحث، بخش شیمی سال دوم، بخش یک شیمی سال سوم و بخش 3 و 4 شیمی پیشدانشگاهی دارای مطالب مفهومیتر و مشکلتری میباشند.
از سال 1384 تا سال 1388 از کتابهای شیمی در کنکور سراسری سؤال طرح شده و این مجموعهی سؤالها، مهمترین منابع تست استاندارد دردسترس میباشند و داوطلبان برای ارزیابی خود، باید حتماً پس از تدریس دبیران به حل آنها بپردازند.
مجموعهی تستهای کنکورهای سراسری و آزاد که مربوط به قبل از سال 1384 میشوند و از کتابهای جدید طرح نشدهاند، باید توسط اساتید خبره، گزینش و بسیاری از آنها که مربوط به مطالب حذف شده است، تغییر و ویراستاری شوند.
در برخی از کتابهای کمک درسی که شامل این مجموعهی سؤالها است، این گزینش بهدرستی انجام نشده است و دانشآموزان در هنگام بررسی این تستهای قدیمی، باید متوجه این موضوع باشند.
4- مهمترین منبع مطالعه:
مهمترین منبع برای مطالعه، متن کتاب درسی است. هیچ کتاب کمک آموزشی یا جزوهی درسی نمیتواند جای کتاب درسی را بگیرد. تمام سؤالها با توجه به متن کتاب درسی، طرح میشوند. سؤالهای مطرحشده در متن کتاب درسی در قالب “فکر کنید”ها یا “همچون دانشمندان” همیشه از جمله مهمترین منابع طرح سؤال محسوب میشوند و باید توسط دانشآموزان حل و بررسی شوند.
در کنکور 87 و 88 تعداد 5 تا 6 سؤال، بهصورت نقطهچین و جای خالی مطرح شدهاند. در برخی از اینگونه سؤالها، جملهای از کتاب درسی که حاوی یک مفهوم یا تعریف مهم است، بهصورت ناقص و با جای خالی داده شده است و در برخی دیگر موضوعی یا مفهومی درسی، بهصورت جای خالی پرسیده شده است و طرح اینگونه سؤالها، به معنای تسلط داوطلبان به متن کتاب درسی میباشد.
استفاده از شکلها، جدولها و نمودارهای کتاب درسی، بهعنوان سؤال، یک شیوهی رایج طرح سؤال است. در سال 87، 4 سؤال در رشتهی ریاضی و 6 سؤال در رشتهی تجربی اینگونه بوده است و در سال 88 آمار آن به ترتیب، 4 سؤال بوده است. گاهی قسمتی یا یکی از اجزاء مشکل حذف میشود و از آن سؤال پرسیده میشود. طرح اینگونه سؤالها، به این معناست که داوطلبان باید عین شکلها و نمودارهای کتاب درسی را بهخاطر بسپارند و بدانند آن شکل به چه منظوری استفاده شده است.
برخی از تستها جنبهی محاسباتی دارند و شامل اعداد اعشاری میشوند که قابل سادهکردن نبوده و جزو محاسبات وقتگیر محسوب میشوند. با توجه به ممنوعبودن استفاده از ماشینحساب، به نظر برخی دانشآموزان حل اینگونه تستها وقت زیادی میبرد و ضرورت ندارد، درحالی که در عمل، وقت مناسبی را میگیرند و برخلاف تستهای مفهومی و شبههدار، حتماً به جواب درست میرسند. زمانگذاشتن و حل این تستها کاملاً توصیه میشود.
هزچند مطالب “بیشتر بدانید”ها در متن کتاب درسی جزو منابع طرح سؤال آزمون نمیباشند، اما نباید کاملاً نادیده گرفته شوند.
مطالب “بیشتر بدانید” را میتوان به دو دستهی کلی تقسیم کرد. برخی از آنها کاملاً مکمل درس میباشند. مثل نظریهی اسید و باز لوویس در صفحهی 55 و یا نحوهی عملکرد شناساگرها در صفحهی 64 که مانند مطالب متن کتاب برای درک مفاهیم به آنها نیاز داریم. برخی دیگر مطالب کاملاً حاشیهای هستند که به تکمیل معلومات عمومی و مطالب جالبتوجه علمی میپردازند. مثلاً بیشتر بدانید صفحهی 62 در مورد عملکرد اسید معده، مطالعهی این بیشتر بدانیدها، برای کنکور اهمیت کمتری دارد و به خاطرسپردن جزئیات آنها اولویت ندارد.
5- خلاصهنویسی یک مهارت مهم:
خلاصهبرداری از مطالب حفظی مخصوصاً در مورد فصلهایی مثل فصل 1 و 2 سال دوم، بهصورت فلشکارت یا فیش جعبه لایتنر، در به خاطرسپردن آنها بسیار مؤثر است و کاملاً توصیه میشود.
یک خلاصهنویسی خوب حتماً باید پس از یک یا چندبار مطالعهی دقیق و عمیق متن صورت گیرد. در متن خلاصهشده، فقط موضوعاتی نوشته میشود که اهمیت بیشتری دارند و ممکن است فراموش شوند و با کوتاهترین جملات و عبارتهایی که مفهوم را میرسانند، نوشته میشوند.
بهتر است در هر صفحه یا فیش، خلاصهبرداری یک موضوع و مطلب نوشته شود تا پس از به خاطرسپاری بتوان آنها را از دیگر فیشها جدا کرد.
خلاصهنویسی هر فرد تنها برای خود آن فرد قابل استفاده است، به عبارت دیگر، هر دانشآموز باید خلاصههای مربوط به خود را شخصاً تهیه کند. ممکن است یک مطلب خلاصهشده برای یک دانشآموز مهم و برای دانشآموز دیگر، یک موضوع بدیهی باشد که نیاز به خلاصهشدن ندارد.
نوشتن خلاصهها، در به خاطرسپردن آنها کمک میکند زیرا سطح عمیقتری از حافظه، هنگام نوشتن استفاده میشود. بهتر است هنگام نوشتن خلاصهها، آنها را با صدای بلند بخوانیم، بهطوریکه حافظهی شنیداری نیز در به خاطرسپردن همزمان با نوشتن کمک کند. نباید خلاصهنویسی را به نوعی تلفکردن وقت تصور کرد.
وقتیکه برای خلاصهنویسی استفاده میشود، جزو ساعتهای مطالعهی آن درس است و به هنگام استفاده از خلاصهها برای مرور مطالب، چندین برابر باعث صرفهجویی در وقت مطالعه خواهد بود.
برگرفته از سایت گزینه 2
بهترین وقت تهیهی خلاصهها در تعطیلات تابستان و در طول سال تحصیلی است و باید حتماً قبل از تعطیلات عید تمام شود و بیشترین استفاده از خلاصهها، در ایام مطالعات جمعبندی و بعد از تعطیلات عید است.
1- شیمی یک درس مفهومی است یا حفظی؟
تقسیم بندی درسها به دو دسته حفظی و مفهومی به صورت مطلق کار درستی نیست. در مورد حفظی ترین درسها هم تسلط بر مفاهیم آن درس، کمک میکند مطالب بهتر در حافظه بماند. به عبارت دیگر، پس از تسلط بر مفاهیم اصلی یک درس، به خاطرسپاری آنها ساده تر و ماندگاری آنها در حافظه بهتر صورت میگیرد.
در شیمی توصیه میشود قبل از به خاطرسپاری مطالب، مفاهیم اصلی را یاد بگیریم مثلاً قبل از آنکه ترتیب قدرت اسیدی اسیدها را حفظ کنیم، مفهوم قدرت اسیدی را بفهمیم.
2- ضریب درس شیمی در کنکور چگونه است؟
شیمی یک درس اختصاصی است. در رشته ریاضی برای بسیاری از مهندسی ها مثل برق، مکانیک، هوا فضا، عمران، مواد، کامپیوتر و فنآوری اطلاعات و گرایشهای رشته های انسانی مثل حقوق، مدیریتها و علوم اقتصادی که داوطلبان ریاضی هم میتوانند در آن شرکت کنند، ضریب 2 دارد اما در رشته های مهندسی شیمی، پلیمر و نفت و مهندسی ایمنی و حفاظت و گرایشهای مربوطه، ضریب 3 دارد.
در رشته تجربی برای رشته های پزشکی، دندانپزشکی و دامپزشکی و کل رشته های پیراپزشکی، صنایع غذایی، زیست شناسی، بیوتکنولوژی و گرایشهای وابسته به آنها، ضریب 3 دارد. اما در رشته های شیمی محض و کاربردی و داروسازی، ضریب 4 دارد. در گرایشهای انسانی مثل مدیریتها و حقوق برای دانش آموزان رشتهی تجربی، ضریب 2 دارد.
3- من علاقه ای به حفظکردن مطالب و درس های حفظی ندارم. شیمی را باید چگونه بخوانم؟
این احساس کاذب خود را فراموش کنید! علاقه های فردی خود را هنگام انتخاب رشته به کار گیرید، نه هنگام مطالعه درسها. زمان مطالعه هر درس در برنامه مطالعه هفتگی ما با توجه به حجم آنها و ضریب آنها در کنکور در برنامه ریزی لحاظ میشوند. علاقه یا عدم علاقه ما به یک درس، نقشی در ساعت مطالعه ما ندارد. برای حفظ کردن مطالب، آمادگی جسمی شما با دیگران فرقی ندارد پس با این تلقین های بی مورد، آمادگی روحی خود را خراب نکنید و به رتبه خود ضربه نزنید.
4- آیا اهمیت درس شیمی در رشته ریاضی و تجربی یکسان است؟
همانطور که بیان شد، ضریب شیمی در رشته های پرطرفدار ریاضی و تجربی یکسان نیست. هر چند تعداد ساعتهای تدریس و کتاب درسی دو رشته یکسان است اما علاقه مندی عمومی و ضریبها باعث میشود، اهمیت این درس در رشته تجربی پس از زیست شناسی، در مقام دوم و در رشته ریاضی و فیزیک در مقام سوم باشد.
نباید فراموش کرد، حجم کلی ساعتهای مطالعه شیمی در برنامه هفتگی مطالعه در دو رشته، نباید با هم تفاوت چندانی داشته باشد.
5- در هفته چند ساعت مطالعه درس شیمی لازم است؟
این بستگی به تعداد کل ساعت مطالعه هر دانش آموز در هفته دارد. برای یک دانش آموز پیش دانشگاهی که در هفته دو روز خالی از درسهای مدرسه دارد و پنج روز مدرسه میرود، حداقل 5 ساعت مطالعه شیمی در هفته، کمترین میزان مطالعه است که میتوان در نظر گرفت.
6- آیا ساعت مطالعه درس شیمی برای رشته ریاضی و تجربی یکسان است؟
هر چند تعداد ساعتهای درس شیمی و کتاب درسی برای دو رشته یکسان است، اما اهمیت این درس از نظر ضرایب در رشته های پرطرفدار دو گروه یکسان نیست. همین باعث میشود ساعت مطالعه درس شیمی برای دانش آموزان تجربی، 2 تا 3 ساعت در هفته از ریاضیها بیشتر باشد. سنگینتر شدن محتوای درس ریاضی و فیزیک در رشته ریاضی هم باعث کاهش ساعت مطالعه شیمی و افزایش ساعت مطالعه این دو درس میشود.
7- آیا اهمیت کتابهای شیمی سال دوم، سوم و پیش دانشگاهی یکسان است؟
بله، یکسان است. تعداد سؤالهای کتابهای پیش دانشگاهی و سال سوم هر کدام 12 سؤال و کتاب سال دوم 11 سؤال در کنکور سراسری سال 88 بوده است. با توجه به اینکه ضریب کل درسها هم یکسان است، پس ارزش کل سؤالها با هم برابر است. البته این به معنای یکسان بودن محتوای علمی سه کتاب درسی نمیباشد اما در عمل، باید ارزش کلی یکسانی برای مطالعه این سه کتاب درنظر گرفت.
8- نقش خلاصه نویسی در مطالعه درس شیمی چگونه است؟
بسیار پراهمیت است. یک خلاصه نویسی خوب به دسته بندی مطالب و به خاطرسپاری آنها کمک زیادی میکند. بهتر است خلاصه نویسی روی فیشهای جداگانه مثل فیشهای جعبه لایتنر باشد و بر روی هر فیش، مطالب در ارتباط با یک موضوع نوشته شود. خلاصه برداری حتماً باید پس از مطالعه عمیق صورت گیرد. بیشترین کاربرد خلاصه های آماده شده، در دوران جمع بندی و دوره کردن مطالب خواهد بود که زمان اینکار، معمولاً در پایان امتحانات ترم دوم است.
9- مطالعه شیمی پایه (سال دوم و سوم) برای دانش آموزان سال آخر در دوره پیش دانشگاهی چگونه است و این مطالعه باید چه زمانی صورت گیرد؟
از آنجایی که بسیاری از مباحث کتاب پیش دانشگاهی، احتیاج به مطالب پیشنیاز دارند، در بسیاری از مراکز آموزشی که دورهی درسی را از تابستان شروع میکنند، یکی از کتابهای سال دوم یا سوم را نیز در کنار کتاب پیشدانشگاهی در تابستان تدریس میکنند. در طول سال نیز کمی از مطالب پایه را میتوان در ترم اول و یا میانترم اول و دوم تدریس کرد اما با شروع ترم دوم پیشدانشگاهی در ماههای دی تا اسفند، حجم زیاد و سنگین مطالب شیمی پیشدانشگاهی ترم دوم مانع از پرداختن به درسهای پایه خواهد بود. به طور کلی، هر چه حجم درسهای پایهای که در تابستان دوره میشوند بیشتر باشد، در طی سال تمرکز مطالعهی محتوای کتاب پیشدانشگاهی بیشتر خواهد بود.
10- من در حل کردن مسائل شیمی مشکل دارم. آیا درست است از مطالعه آنها صرفنظر کنم؟
تعداد سؤالهایی که احتیاج به محاسبههای عددی و اسکیومتری دارند، حدود 30درصد کل سؤالهای شیمی است و قابل توجه است. بنابراین بهتر است این مشکل خود را حل کنید! بسیاری از مسائل عددی در شیمی مثل مسائل ترمودینامیک، سینتیک و تعادلها، مسائل سادهای هستند و کنارگذاشتن آنها به هیچوجه توصیه نمیشود. بهتر است با کمی وقتگذاشتن و حل مسائل نمونهی بیشتر، به اینگونه مسائل تسلط پیدا کنید.
12- اهمیت تست زدن و تست زدن بیش از حد معمول در شیمی چگونه است؟
کمتر از ریاضی و فیزیک است. به طور کلی در درسهایی که جنبه حفظی بیشتری دارند، به جای حل تستهای بیش از حد معمول، بهتر است به مطالعه دوباره و عمیقتر کتاب درسی و خلاصه ها بپردازیم. در درسهای ریاضی و فیزیک، معنای تست بیشتر حل کردن، تسلط بیشتر بر درس است اما در شیمی باید پس از مطالعه عمیق کتاب درسی به حل تستهای کنکور سراسری و آزاد در 5 سال گذشته پرداخت و پس از آن، بررسی تستهای المپیاد شیمی مرحله اول نیز بسیار مفید است. قبل از حل این تستها، حلکردن تستهای تألیفی اساتید توصیه نمیشود.
13- گاهی تستهایی را میبینیم که از من پیرتر هستند، مثلاً مال کنکور 25 سال پیش است. آیا حل این تستها مهم است؟
بله، سن کنکور از سن شما بیشتر است اما اینکه تستهای قدیمی چه قدر ارزش دارد، بستگی به تست دارد. گاهی یک تست قدیمی یک مفهوم مهم را که هنوز هم در کتابهای درسی وجود دارد، به خوبی بیان میکند. پس این تست بدون توجه به سال آن، تست خوبی محسوب میشود. به طور کلی، در درس شیمی، تستهای مربوط به سال 84 به بعد، از کتابهای درسی جدید طرح شدهاند و همه آنها برای ما مهم هستند و تستهای قبل از آن باید به خوبی گزینش و ویرایش شوند تا قابل استفاده باشند.
14- تعداد تستهای آزمون سراسری و آزاد چگونه است؟
در آزمون سراسری هم در رشته ریاضی و هم در رشته تجربی، 35 سؤال از درس شیمی طرح میشود. در کنکور آزاد در آزمون پزشکی و غیرپزشکی در نوبت صبح و عصر، هر کدام 25 سؤال شیمی دارند.
15- برای هر تست شیمی چه قدر وقت باید اختصاص دهیم؟
با توجه به زمان کل دفترچه دروس اختصاصی و سؤال های درسهای دیگر، نسبت زمان هر تست شیمی از تستهای ریاضی و فیزیک کمتر است. بهتر است در حل هر تست شیمی، حداکثر یک دقیقه زمان به طور متوسط در نظر بگیریم و برای بررسی سؤال های شیمی در بار اول مثلاً در کنکور سراسری، حدود 30 دقیقه زمان اختصاص دهیم و پس از آن به بررسی تستهای سختتر که در مرور اول دفترچه آنها را حل نکرده ایم، بپردازیم.
16- من یک جزوه خیلی خوب دارم. آیا میتوانم به کتاب درسی کاری نداشته باشم؟
مسلماً خیر. هیچ جزوه خوبی جای کتاب درسی را نمیگیرد. اکثر جزوه های اساتید برای راحتی در تدریس گردآوری شده است و شامل تمامی نکات کتاب درسی نمیباشد. جزوه های خوب، مکمل کتاب و یک ابزار یادگیری هستند و بهتر است پس از تدریس، برای مرور و جمع بندی در کنار مطالعه کتاب از آنها استفاده شود.
17- شکلها و جدولهای موجود در کتاب درسی چه قدر اهمیت دارند؟
خیلی زیاد. تعداد سؤالهایی که از شکلها و جدولها مطرح میشوند، کاملاً قابل توجه هستند و یادگیری آنها تنها با دقت در متن کتاب امکانپذیر است. هر سال دو تا سه سؤال از شکلها و جدولهای کتاب درسی مطرح میشود. گاهی از مفهوم موردنظر، یک شکل سؤال میشود و گاهی یکی از اجزای شکل حذف میشود و از آن سؤال پرسیده میشود. بنابراین بررسی دقیق این شکلها و جدولها و به خاطرسپاری آنها، کاملاً توصیه میشود.
18- آیا مطالعه مطالب حاشیه کتاب درسی برای کنکور لازم است؟
بله، حاشیه های کتاب مانند متن کتاب درسی مهم است و از نکات و مطالب مطرح شده در آن سؤال مطرح میشود.
19- آیا از مطالب بیشتر بدانیدها در کنکور، سؤال طرح میشود؟
خیر. اما مطالعه آنها به یادگیری عمیق مطالب درسی موجود در متن کتاب درسی کمک میکند. بنابراین توصیه میشود در تدریس در کلاسهای درسی مورد توجه قرار گیرد. اما در مطالعه های جمع بندی، مطالعه آنها ضروری نمیباشد.
20- آیا حفظ کردن تمامی واکنشها و فرمولهای موجود در کتابهای درسی الزامی است؟
بله. دسته بندی واکنشها و معادله های شیمیایی به حفظ کردن آنها کمک میکند. از هر فرمول و معادله به کار رفته در کتاب یا معادله های مشابه آنها که با عوض کردن عنصر و استفاده از عنصر دیگر هم گروه آن میتواند ساخته شود، سؤال مطرح میشود. در سؤالهای چند سال اخیر مشاهده میشود که از فرمول شیمیایی که در کتاب یک پایه آمده است برای طرح سؤال در پایه دیگر استفاده شده است. مثلاً از یک معادله تجزیه موجود درکتاب سال سوم برای طرح سؤال سینتیک در کتاب پیش دانشگاهی استفاده شده است.
برگرفته از سایت گزینه 2
با سلام خدمت دانش پژوهان عزیز پک زیر که شامل نمونه سوالات دروس اختصاصی رشته تجربی است خدمت شما تقدیم میگردد:
برای گرفتن پک به لینک زیر مراجعه کنید:
http://www.4shared.com/file/183719377/af9d5ec4/tajroobi.html
با سلام خدمت دانش پژوهان عزیز پک زیر که شامل نمونه سوالات دروس عمومی است خدمت شما تقدیم میگردد:
برای گرفتن پک به لینک زیر مراجعه کنید:
http://www.4shared.com/file/183723874/12dc7a2b/omomi.html