استرس،حقیقتی در زندگی است كه هیچ كس نمی‌تواند از آن اجتناب كند.استرس در واقع یك تعبیری است كه فرد باید خود را با آن سازگاركند.بنابراین هر موقعیت جدی یا تغییری در زندگی كه به طریقی نیاز سازگاری را مطرح می‌كند،می‌تواند موجب استرس شود.برخی از این تغییرات،كوچك و جزئی است و سازگاری چندانی را نمی‌طلبد ولی برخی دیگر تغییرات بزرگی را در زندگی بوجود آورده و مستلزم تلاش زیادی برای سازگاری مجدد هستند.شما درباره طرز برخورد با استرس چه می‌دانید؟

برای استرس،تعاریف گوناگونی ارائه شده كه به دو نمونه اشاره می‌كنیم:

در تعریف اول،استرس بر انگیخته‌ای ذهن و بدن در پاسخ به الزاماتی است كه به آن تحمیل شده است بنابراین برانگیخته‌گی یك بخش اجتناب ناپذیر است و انسان‌ها در بیشتر اوقات با درجه‌ای از برانگیختگی فكر،احساس و عمل روبه روهستند.

در تعریف دوم،استرس،ارتباطی خاص میان شخص و محیط است كه فرد آن را فراتر از منابع خود ارزیابی كرده و بهزیستی وی را به مخاطره می‌اندازد.

*عوامل استرس زا 

استرس‌ها از منابع گوناگونی سرچشمه گرفته و شامل عوامل اجتماعی،فیزیولوژیك،محیطی و روانشناختی هستند.عوامل اجتماعی مجموعه‌ای از عوامل زندگی روزمره مانند فشار‌های كاری و خانوادگی و مشكلات اجتماعی و اقتصادی مثل فقر هستند كه موجب استرس می‌شوند.عوامل محیطی شامل ترافیك،آلودگی هوا و سوانح و بلا‌ها هستند.عوامل فیزیولوژیك شامل تغییرات جسمی در دوران نوجوانی،تغذیه ضعیف،خواب  بد و شیوه‌ی واكنش بدن به تهدیدات محیطی است ودر نهایت،آخرین منبع استرس از خود فرد سر چشمه می‌گیرد كه شامل احساس و دیدگاه فرد درباره خود،نگرش‌های وی نسبت به دیگران و تفسیرها و ارزیابی‌های وی از موقیعت‌ها و حوادث و رفتار دیگران است.

*مقابله با استرس

اگرچه استرس در زندگی همه انسان‌ها وجود دارد و یك حقیقت اجتناب ناپذیر در زندگی  محسوب می‌شود ولی واكنش افراد نسبت به آن بسیار متفاوت است.دلیل این تفاوت،در نوع مقابله است.كسانی كه هنگام رو یاروئی با استرس،از مقابله صحیح و سازگارانه استفاده می‌كنند،شدیدترین استرس‌ها را نیز با موفقیت پشت سر می‌گذارند ولی كسانی كه مقابله ناسازگار،ناكارآمد و مضر دارند،توان رویارویی با كوچكترین استرس را نیز ندارند.مقابله در برگیرنده تلاش‌ها و كوشش‌های شناختی و رفتاری است كه برای مدیریت  عوامل بیرونی و درونی تنش‌زا و فراتر از منابع شخصی صورت می‌گیرد و هدف آن از بین بردن،برطرف كردن،به حداقل رساندن و یا تحمل استرس است.این تلاش‌ها یا به صورت انجام فعالیت یا كاری است و یا به شكل فعالیت ذهنی یا روانی است.مقابله با استرس شامل مراحل گوناگونی است و افراد در رویارویی با موقیت‌های دشوار از چند مرحله می‌گذرند:

* ارزیابی عامل استرس‌زا:

در این مرحله ،فرد بر اساس دانش خود نسبت به موقیت تصمیم گیری می‌كند.اگر موقعیت نا مربوط یا بی اهمیت قضاوت شود،فرایند مقابله پایان یافته است اما اگر مهم و تهدید‌كننده محسوب شود فرایند مقابله با استرس ادامه می‌یابد. بعد از این ارزیابی، فرد منابع خود را برای مقابله با استرس ارزیابی می‌كند.این ارزیابی تحت تأثیر تجارت قبلی فرد در موقعیت‌های مشابه و باور‌های بنیادین وی درباره خود و منابع شخصی و محیطی قرار می‌گیرد. نكته مهم در این ارزیابی میزان كنترل است كه فرد تصور می‌كند بر موقعیت دارد. هرچه این كنترل كم‌تر ادراك شود، موقعیت تهدید كننده‌تر درك خواهد شد و احتمال ابتلا به بیماری‌های جسمی و روانی افزایش خواهد یافت.

* مقابله با استرس:

فرد در این مرحله اعمالی را كه مناسب به نظر می‌رسد،انجام می‌دهد.این اعمال می‌تواند سازگار یا نا سازگار باشد. مقابله سازگار،مقابله‌‌ای است كه به فرد كمك می‌كند تا با حوادث استرس‌آور به طور مؤثر مقابله كندوكسانی كه در هنگام استرس، از مقابله‌های سازگارانه استفاده می‌كنند،شدیدترین استرس‌ها را نیز باموفقیت پشت سر می‌گذارند پریشانی و تشویش خویش را به حداقل برساند. مقابله سازگار، در بهزیستی روان شناختی فرد، سلامت جسمی،مولد بودن و رضایت از زندگی و رشد شخصیتی،نقش دارد. مقابله ناسازگارانه نه تنها استرس را برطرف نمی‌كند ویا به حداقل نمی‌رساند بلكه به پریشانی و تشویق غیر ضروری نیز می‌انجامد. برای مثال خانمی كه در مقابل استرس ناشی از رفتار همسرش، فقط به سرزنش خود و یا دیگران برای مشكلاتی كه با آن روبه رو است می‌پردازد، نه تنها استرس خود را كاهش نمی‌دهد بلكه به تشویق و پریشانی خود می‌افزاید زیرا فقدان اقدامات عملی و سازنده موجب می‌شود كه محرك‌‌های استرس‌زا همچنان وجود داشته باشند ولی توانایی شخص برای مقابله با استرس رشد نكند. از طرف دیگر، سرزنش و ملامت خود و دیگران بر ارزیابی وی از منابع درونی و محیطی برای بر طرف كردن استرس تأثیر می‌گذارد و موجب می‌شود كه فرد احساس درماندگی كرده و فكر كند كه هیچ كنترلی بر موقعیت خویش ندارد.

*انواع مقابله با استرس

درباره انواع مقابله با استرس، طبقه بندی‌های گوناگونی ارائه شده كه یكی از معروف‌ترین آنها،تقسیم انواع مقابله به دو دسته اصلی مقابله مسأله مدار و مقابله هیجان‌مدار است.مقابل‌های هیجان مدار، مقابل‌هایی هستند كه هدف آن آرام سازی خود و دست یافتن به آرامشی است كه استرس آن را بر هم زده است. فرد در هنگام استرس هیجان‌های منفی بسیاری را تجربه می كند كه مانع از تفكر و تصمیم گیری صحیص برای مسأله و بر طرف كردن آن می‌شود. بنابراین این نوع سبك مقابله از اهمیت بسیاری بر خوردار است. نمونه‌هایی از این مقابله عبارت‌اند از: آرام سازی خود، درد دل كردن با اطرافیان، ابراز محدود عواطف (مانند گریه كردن) و گفتگوی درونی مثبت.

در مقابله مسأله مدار، فرد سعی می‌كند برای برطرف كردن استرس یا به حداقل رساندن آن كار یا فعالیتی انجام دهد و فعالیت وی معطوف به هدف است.نمونه‌هایی از این مقابله عبارت‌اند از: مهارت‌های حل مسأله، فكر كردن در مورد استرس،  برنامه ریزی، كنار گذاشتن فعالیت غیر ضروری تمركز به استرس، راهنمایی و مشورت گرفتن از دیگران و جستجوی اطلاعات.

نكته مهم آن است كه این دو نوع سبك مقابله می‌توانند مكمل یكدیگر باشند یعنی ابتدا با سبك هیجان مدارانه خود را آرام كنید و سپس با مقابله‌های مسأله مدار سعی كنید تا بر استرس فایق شوید.